سبد خرید شما خالی است
همایشهای علمی؛ جایی برای تبادل اندیشهها
توسط : آناهید گستر خلیلی
همایشهای علمی؛ جایی برای تبادل اندیشهها
مقدمه
وقتی به یک سالن بزرگ همایش علمی وارد میشود، خیلی زود شور و هیجان نگاهها توجه شما را به خود جلب میکند. پژوهشگران جوانی که با لپ تاپهای خود آماده میشوند تا یافتههای تازه ارائه دهند، استادان با تجربهای که با آرامش در گوشهای نشسته و منتظرند یک نقد سازنده مطرح کنند و دانشجویانی که با دفترچههای یادداشتشان مشغول نکته برداری هستند. در واقع همین تصویر ساده نیز نشان دهنده این مساله است که چرا همایشهای علمی جایی برای تبادل اندیشههاست اما ما در این مقاله قصد داریم به شکل کامل این مساله را بررسی کنیم.
همایش به مثابه یک میدان گفت و گو
همایش علمی صرفا یک رویداد محسوب نمیشود، بلکه یک میدان گفت و گو است. در این میدان، اندیشهها به شکل آزادانه بیان میشود، گاهی دچار چالش میشوند و گاهی نیز به هم میپیوندد تا یک مسیر تازه را بسازند. یک پژوهشگر با ارائه نتایج پژوهشهای خود در حقیقت دعوتی به گفت و گو صادر کرده است که یعنی «بیایید یافتههای من را ببینید، نقد کنید و حتی اگر احساس میکنید نقصی در آن وجود دارد کاملش کنید.» این روحیه گفت و گو به روند رشد علم کمک میکند.
تجربه مشترک یادگیری
یکی از زیباییهای همایشهای علمی این مساله است که همه شرکت کنندگان، فارغ از جایگاه خود، در یک تجربه مشترک یادگیری حضور دارند. ممکن است یک استاد برجسته از دانشجوی کارشناسی ایدهای تازه بشنود و یا دانشجویی که برای بار اول مقاله ارائه میدهد از نقدهای سازنده اساتید نکتهای برایش کارآمد باشد. این تجربه مشترک یادگیری باعث شده است تا همایشهای علمی یک محیط پویا و زنده باشد.
فراتر از مقاله و سخنرانی
بسیاری از افراد این تصور را دارند که همایش صرفا مجموعهای از سخنرانیها و ارائه مقالات است، اما واقعیت این است که بخشهای غیر رسمی همایش، مثل لحظات گفت و گو در راهروها، کافهها یا حتی در صف ناهار، گاهی اوقات بیشتر از بخش اصلی اهمیت دارند. زیرا در همین گفت و گوهای کوتاه همکاریهای علمی شکل میگیرد یا پروژههای مشترکی آغاز میشوند که گاهی حتی به دوستیهای پایدار تبدیل میشوند.
پلی میان دانشگاه و جامعه
در همایشهای علمی علاوه بر دانشگاهیان، بسیاری از صنایع و نهادهای اجتماعی نیز حضور دارند. زمانی که یک پژوهشگر دستاورد تازهای در حوزه پزشکی یا فناوری ارائه میدهد، صنعتگران نیز این دستاورد را رصد میکنند تا ببینند چگونه میتوان این یافتهها را به محصول یا سیاستی عملی تبدیل کرد. به این ترتیب است که همایشها پلی میان دانشگاه و جامعه میشوند، پلی که دانش را از کتابخانهها و آزمایشگاهها به زندگی روزمره مردم انتقال میدهند.
چالشها و نقدها
همایشهای علمی یک روی دیگر هم دارند. گاهی اوقات هزینههای بالا مانعی برای حضور پژوهشگران جوان میشود. گاهی اوقات هم مقالات با کیفیت پایینی ارائه میشوند و بیشتر به پر کردن برنامه همایش شباهت دارد تا افزودن به مرزهای دانش و گاهی همایشها بیشتر از آنکه جایی برای تبادل اندیشهها باشد، به نمایشگاهی برای رزومه تبدیل میشوند و همین نقدها نیز بخشی از فرآیند یادگیری هستند. جامعه علمی با مطرح کردن این نقدها میتوانند کیفیت همایشها را ارتقا دهند و آنها را به مسیر اصلیشان بازگرداند.
آینده همایشها در عصر دیجیتال
گسترش فناوریهای دیجیتال بر همایشهای علمی نیز اثرگذار بودهاند. امروزه بسیاری از همایشها به صورت آنلاین یا ترکیبی برگزار میشوند. این تغییر باعث ایجاد فرصتهای جدید شده است: پژوهشگری که در تهران حضور دارد میتواند به صورت آنلاین در همایشی در نیویورک شرکت کند، بدون آنکه هزینهای برای این حضور بپردازد. دانشجویان از سراسر جهان میتوانند در کارگاههای آموزشی آنلاین حضور داشته باشند، حتی فناوریهای واقعیت مجازی و هوش مصنوعی نیز تجربهای تازه از تعامل علمی فراهم کردهاند و آینده همایشها را آیندهای جهانیتر، دسترسپذیرتر و فناورانهتر خواهد کرد.
الهامبخشی به نسل جوان
برای دانشجویان و پژوهشگرانی که تازه کار هستند، حضور در همایش علمی یک تجربه الهام بخش است. آنها با دیدن اساتید برجسته و شنیدن سخنرانیهای کلیدی، برای ادامه مسیر علمی انگیزه پیدا میکنند. بسیاری از دانشجویان برای اولین بار با الگوهای علمی خود در همایشها دیدار میکنند و همین دیدار میتواند مسیر علمی آنها را دستخوش تغییر کند. همایشها در واقعی مکانی هستند که پژوهشگران از نسلهای مختلف در کنار هم قرار میگیرند تا از تجربههای هم استفاده کنند.
همایشها بهعنوان سکوی پرتاب پژوهشگران جوان
برای پژوهشگران تازه کار، همایشها میتواند همچون سکوی پرتابی باشند که مسیر حرفهای آنها را تغییر دهد. ارائه اولین مقاله در برابر جمعی از متخصصان، تجربهای پرهیجان و دلهره آور است، اما همین تجربه اعتماد به نفس پژوهشگر را بالا میبرد. بسیاری از پژوهشگران برجسته، شروع کارشان از همایشهای ملی یا دانشجویی بوده است و از همان جا مسیر علمی آنها آغاز شده است. همایشها به جوانان فرصت میدهند تا صدای خودشان را به گوش جامعه علمی برسانند .
تأثیر فرهنگی و اجتماعی همایشها
همایشهای علمی صرفا به تولید دانش محدود نمیشوند، آنها توانستهاند فرهنگ گفت و گو و تعامل را در جامعه تقویت کنند. زمانی که افراد از رشتهها، کشورها و فرهنگهای مختلف گرد هم میآیند، تبادل اندیشهها در نهایت به تبادل فرهنگی نیز منجر میشود. این تعاملات میتواند پیش داوریها را کاهش دهد و باعث شود درک متقابل بین افراد افزایش یابد. به همین دلیل، بسیاری از همایشهای بین المللی علاوه بر جنبه علمی، به عنوان رویدادی فرهنگی نیز شناخته میشوند. آنها فرصتی برای آشنایی با سبکهای مختلف اندیشه و زندگی هستند.
همایشهای علمی فقط به تولید دانش محدود نمیشوند؛ آنها فرهنگ گفتوگو و همکاری را در جامعه تقویت میکنند. وقتی افراد از رشتهها و کشورها و فرهنگهای مختلف گرد هم میآیند، تبادل اندیشهها به تبادل فرهنگی نیز منجر میشود. این تعاملات میتواند پیشداوریها را کاهش دهد و درک متقابل میان ملتها را افزایش دهد. به همین دلیل، بسیاری از همایشهای بینالمللی علاوه بر جنبهی علمی، بهعنوان رویدادهای فرهنگی نیز شناخته میشوند. آنها فرصتی برای آشنایی با سبکهای مختلف اندیشه و زندگی هستند.
اقتصاد دانش و همایشهای علمی
نمیتوانیم از کنار نقش اقتصادی همایشها به سادگی عبور کنیم. این رویدادها علاوه بر تولید دانش، به اقتصاد دانش نیز کمک میکنند. ناشران کتابهای علمی، شرکتهای فناوری، موسسات آموزشی و حتی استارتاپها در حاشیه همایشها به معرفی محصولات و خدمات خود میپردازند. قراردادهای همکاری، پروژههای مشترک و حتی سرمایه گذاریهای بزرگ در همین فضاها شکل میگیرند. بنابراین، همایشها علاوه بر رشد علمی به رونق اقتصادی نیز یاری میرسانند.
سخن پایانی
همایشهای علمی آینهای از پویایی دانش و فرهنگ است، جایی که اندیشهها در تعامل و گفت و گو رشد میکنند و دیگر در انزوا نیستند. این رویدادها فرصت مناسبی هستند تا پژوهشگران، دانشجویان، استادان و صنعتگران در کنار هم قرار گیرند و از رهگذر تبادل تجربهها و نقدهای سازنده، مسیر علمی خود را ارتقا دهند. اگر چه چالشهایی مثل هزینه بالا یا کیفیت نامناسب مقالات وجود دارد، اما فرصتهای بی بدیل همایشها مانند شبکه سازی علمی گرفته تا الهام بخشی به نسل جوان، آنها را به یکی از ارکان اصلی توسعه علمی و فرهنگی تبدیل کرده است.
در نهایت، همایشهای علمی بیش از آنکه صرفاً رویدادی پژوهشی باشند، یک فرهنگاند؛ فرهنگی مبتنی بر همکاری، همافزایی و جستوجوی حقیقت. سرمایهگذاری بر کیفیت و گسترش این رویدادها، در واقع سرمایهگذاری بر آیندهای روشنتر برای جامعه علمی و انسانی است.