چطور همزمان با دانشگاه یا شغل برای کنکور ارشد درس بخوانیم؟
مقدمه
اگر دانشجو هستید یا همزمان با آمادگی برای کنکور ارشد کار میکنید، احتمالاً بارها با خودتان گفتهاید: «من واقعاً وقت کافی برای درس خواندن دارم؟» حضور در کلاسهای دانشگاه، انجام پروژهها، رفتوآمد، ساعتهای کاری و مسئولیتهای روزمره باعث میشوند تصور کنید رقابت با داوطلبانی که تمام وقت مطالعه میکنند تقریباً غیرممکن است. اما واقعیت این است که موفقیت در کنکور کارشناسی ارشد فقط به تعداد ساعت مطالعه بستگی ندارد. آنچه بیشتر از هر چیز اهمیت دارد، کیفیت مطالعه، استمرار، انتخاب منابع مناسب و مدیریت درست زمان است.
بسیاری از داوطلبان موفق کنکور ارشد نیز در دوران مطالعه دانشجو بودهاند یا شغل تماموقت و پارهوقت داشتهاند. تفاوت اصلی آنها با دیگران در این بوده که بهجای منتظر ماندن برای داشتن «زمان آزاد بیشتر»، از همان زمان محدودی که در اختیار داشتهاند به شکل هدفمند استفاده کردهاند. در این مقاله بررسی میکنیم که چگونه میتوان در کنار دانشگاه یا شغل برای کنکور ارشد مطالعه کرد، چه اشتباهاتی را نباید مرتکب شد و چطور میتوان با یک برنامه واقعبینانه به نتیجه مطلوب رسید.
آیا میتوان در کنار کار یا دانشگاه در کنکور ارشد موفق شد؟
پاسخ کوتاه این است: بله.
اما این موفقیت یک شرط مهم دارد؛ شما باید برنامه مطالعاتی خود را متناسب با شرایط واقعی زندگیتان طراحی کنید. یکی از اشتباهات رایج داوطلبان این است که برنامه خود را با کسی مقایسه میکنند که روزانه هشت تا ده ساعت زمان آزاد برای مطالعه دارد. طبیعی است که یک دانشجو با چند کلاس دانشگاه یا یک فرد شاغل نتواند همان تعداد ساعت را مطالعه کند. اگر روزانه فقط سه تا چهار ساعت مطالعه مفید داشته باشید اما این روند را بهصورت مداوم ادامه دهید، در طول چند ماه حجم قابل توجهی از مطالعه، مرور و تست را انجام خواهید داد. در مقابل، فردی ممکن است چند روز ده ساعت درس بخواند اما بعد از مدتی به دلیل خستگی یا فشار زیاد مطالعه را رها کند. در مسیر کنکور، استمرار معمولاً از مطالعه سنگین و مقطعی ارزشمندتر است.
اولین قدم؛ زمان واقعی خود را پیدا کنید
قبل از اینکه برای کنکور برنامهریزی کنید، باید بدانید در طول هفته واقعاً چقدر زمان آزاد دارید. برای یک هفته، زمانهای خود را بررسی کنید:
- زمان خواب
- وعدههای غذایی
- مدت زمان رفتوآمد
- کارهای شخصی ضروری
- کلاسها و پروژههای دانشگاهی
- ساعتهای حضور در دانشگاه یا محل کار
- زمانهایی حضور در شبکههای اجتماعی یا فضای مجازی
بسیاری از افراد بعد از انجام این بررسی متوجه میشوند زمانهای پراکنده زیادی در طول روز دارند که قبلاً آنها را نادیده میگرفتند. مثلاً ممکن است هر روز ۴۵ دقیقه در مسیر دانشگاه باشید یا یک ساعت بین دو کلاس زمان خالی داشته باشید. همین زمانها میتوانند برای مرور لغات، مطالعه خلاصهها، دیدن یک بخش کوتاه آموزشی یا بررسی تستهای قبلی استفاده شوند. هدف این نیست که تمام دقایق روز را به درس اختصاص دهید؛ بلکه باید یاد بگیرید زمانهای کوچک و پراکنده را به فرصت مطالعاتی تبدیل کنید.
برنامه کنکور ارشد باید واقعبینانه باشد
اگر دانشجو یا شاغل هستید، برنامههای بسیار سنگین معمولاً دوام زیادی ندارند. فرض کنید روزانه هشت ساعت سر کار هستید. اگر برای خودتان برنامه هفت ساعت مطالعه روزانه بنویسید، احتمال اجرای آن بسیار پایین خواهد بود. یک برنامه مناسب باید بر اساس سه سؤال نوشته شود:
۱. چند ساعت در روز واقعاً میتوانم مطالعه کنم؟
۲. کدام درسها اولویت بیشتری دارند؟
۳. در چه ساعتهایی تمرکز بیشتری دارم؟
برای مثال ممکن است فردی شاغل باشد و بتواند روزانه دو ساعت صبح و دو ساعت شب مطالعه کند. فرد دیگری ممکن است صبحها تمرکز کافی نداشته باشد و بیشتر مطالعه خود را به عصر و شب منتقل کند. هیچ برنامه واحدی برای تمام داوطلبان وجود ندارد.
بهترین برنامه، برنامهای است که بتوانید آن را اجرا کنید.
از ساعت مطالعه کمتر نترسید، یکی از مهمترین نگرانیهای داوطلبان شاغل و دانشجو این است که ساعت مطالعه آنها کمتر از دیگر رقباست. اما باید به یک نکته توجه کنید: چیزی که در نهایت اهمیت دارد «ساعت مطالعه مفید» است، نه مدت زمانی که پشت میز مینشینید. ممکن است فردی شش ساعت پشت میز باشد اما بخش زیادی از زمان خود را با موبایل، حواسپرتی یا مطالعه بدون تمرکز سپری کند. در مقابل، فردی که فقط سه ساعت زمان دارد ممکن است در همین سه ساعت با تمرکز کامل مطالعه کند، تست بزند و مرور انجام دهد. برای افزایش کیفیت مطالعه، هنگام شروع هر جلسه مشخص کنید که قرار است دقیقاً چه کاری انجام دهید.
به جای نوشتن: «امروز سه ساعت بیوشیمی میخوانم»
بنویسید: «فصل مشخصی را مطالعه میکنم، ۳۰ تست میزنم و اشتباهات تستها را بررسی میکنم.»
این نوع هدفگذاری باعث میشود مطالعه شما قابل اندازهگیری باشد.
دروس را بر اساس اهمیت اولویتبندی کنید
وقتی زمان محدودی دارید، نمیتوانید تمام منابع و تمام مباحث را با یک میزان اهمیت مطالعه کنید. یکی از مهارتهای مهم داوطلبان کنکور ارشد، اولویتبندی است. برای هر درس بررسی کنید:
- ضریب درس در رشته موردنظر شما چقدر است؟
- در حال حاضر در آن درس چه سطحی دارید؟
- کدام مباحث بیشتر در آزمون تکرار میشوند؟
- کدام مباحث برای شما دشوارتر هستند؟
- چه مقدار زمان برای یادگیری هر بخش نیاز دارید؟
درسی که ضریب بالاتر و اهمیت بیشتری در رتبه شما دارد، طبیعتاً باید سهم بیشتری در برنامه مطالعاتی داشته باشد. همچنین اگر در یک درس پایه بسیار ضعیفی دارید، نباید مطالعه آن را دائماً به ماههای آخر موکول کنید.
تعداد منابع را محدود کنید
یکی از بزرگترین اشتباهات داوطلبان کنکور ارشد، استفاده همزمان از منابع متعدد است. این مشکل برای افراد شاغل یا دانشجو خطرناکتر است؛ زیرا زمان محدودی برای مطالعه دارند. داشتن پنج کتاب مختلف برای یک درس لزوماً به معنای آمادگی بیشتر نیست. در بسیاری از موارد باعث میشود هیچکدام از منابع بهطور کامل مطالعه نشوند. بهتر است برای هر درس یک منبع آموزشی اصلی، یک منبع تست مناسب و در صورت نیاز جزوه یا محتوای تکمیلی مشخص داشته باشید. در ماههای نزدیک به آزمون، تسلط روی یک منبع مناسب بسیار ارزشمندتر از مطالعه سطحی چند منبع مختلف خواهد بود.
از زمانهای مرده استفاده کنید
داوطلبی که روزانه ساعتهای طولانی در اختیار ندارد، باید نگاه متفاوتی به زمان داشته باشد. زمان رفتوآمد، فاصله بین کلاسها یا حتی برخی زمانهای انتظار میتوانند برای فعالیتهای سبک مطالعاتی استفاده شوند. مثلاً در این زمانها میتوانید: مرور فلشکارت انجام دهید، لغات زبان بخوانید، نکات خلاصهشده را مرور کنید، فایل صوتی آموزشی گوش دهید یا تستهایی که قبلاً اشتباه زدهاید دوباره بررسی کنید. البته مطالعه عمیق بهتر است در محیطی آرام و در زمانهایی انجام شود که تمرکز بیشتری دارید. بنابراین میتوانید کارهای مطالعاتی را به دو دسته تقسیم کنید:
مطالعه سنگین: یادگیری مباحث جدید، تست تحلیلی و حل مسائل.
مطالعه سبک: مرور، لغت، خلاصهخوانی و بررسی نکات قبلی.
این روش باعث میشود حتی روزهای شلوغ نیز کاملاً از مسیر مطالعه خارج نشوید.
صبح درس بخوانیم یا شب؟
برای این سؤال پاسخ یکسانی وجود ندارد. اگر شاغل هستید، ممکن است بعد از یک روز کاری انرژی کافی برای مطالعه مباحث سخت نداشته باشید. در این شرایط، مطالعه یک تا دو ساعت در ابتدای صبح میتواند بسیار مفید باشد. در مقابل، بعضی افراد شبها تمرکز بیشتری دارند. مهم این است که «ساعت طلایی مطالعه» خودتان را پیدا کنید؛ یعنی زمانی که بیشترین انرژی ذهنی و تمرکز را دارید. درسهای دشوارتر را در همین زمان مطالعه کنید و کارهای سبکتر مثل مرور و لغت را به ساعتهایی منتقل کنید که انرژی کمتری دارید.
برای روزهای شلوغ برنامه جایگزین داشته باشید
یکی از دلایل شکست برنامههای کنکوری این است که داوطلب تصور میکند تمام روزها باید دقیقاً طبق برنامه پیش بروند. اما برای یک دانشجو یا فرد شاغل، روزهای غیرمنتظره اجتنابناپذیر هستند. ممکن است جلسه کاری طول بکشد، امتحان دانشگاه داشته باشید یا پروژهای زمان بیشتری از انتظار شما بگیرد. به همین دلیل بهتر است دو نوع برنامه داشته باشید:
برنامه روز عادی: حجم اصلی مطالعه شما.
برنامه روز شلوغ: حداقل مطالعهای که اجازه نمیدهد ارتباط شما با درس قطع شود.
برای مثال اگر در روز عادی چهار ساعت مطالعه دارید، در یک روز بسیار شلوغ ممکن است هدف خود را روی یک ساعت مرور و تست قرار دهید. این یک ساعت از نظر روانی بسیار مهم است، زیرا باعث میشود زنجیره مطالعه شما قطع نشود.
آخر هفتهها را هوشمندانه استفاده کنید
اگر در طول هفته شاغل یا دانشجو هستید، روزهای تعطیل اهمیت زیادی دارند. اما اشتباه رایج این است که تمام عقبماندگیهای هفته را به آخر هفته منتقل کنید. اگر برنامه آخر هفته بیش از حد سنگین شود، خیلی زود دچار خستگی خواهید شد. بهتر است آخر هفته را به سه بخش تقسیم کنید:
بخشی برای یادگیری مباحث جدید، بخشی برای جبران عقبماندگیهای مهم و بخشی برای مرور و تست. همچنین زمانی برای استراحت در نظر بگیرید. استراحت مناسب بخشی از برنامه مطالعاتی است، نه مانعی برای آن.
تستزنی را به ماههای آخر موکول نکنید
داوطلبانی که وقت محدودی دارند گاهی تصور میکنند بهتر است ابتدا تمام منابع را مطالعه کنند و سپس تست بزنند. این تصمیم معمولاً اشتباه است. تستزنی فقط برای سنجش دانش نیست؛ بلکه خودش بخشی از فرآیند یادگیری محسوب میشود. با تست زدن متوجه میشوید: کدام مباحث مهمتر هستند، چه قسمتهایی را اشتباه متوجه شدهاید، طراحان سؤال چگونه یک مفهوم را بررسی میکنند و در چه بخشهایی نیاز به مرور بیشتری دارید. بهتر است تست از همان مراحل ابتدایی مطالعه وارد برنامه شود. پس از مطالعه هر مبحث، تعدادی تست آموزشی بزنید و دلیل درست یا غلط بودن پاسخها را تحلیل کنید.
مرور را جدی بگیرید
یکی از مشکلات مهم داوطلبان این است که مطالب را مطالعه میکنند اما چند هفته بعد احساس میکنند بخش زیادی از آن را فراموش کردهاند. این موضوع طبیعی است. مطالعه بدون مرور معمولاً باعث تثبیت طولانیمدت اطلاعات نمیشود. برای جلوگیری از فراموشی، مرور را از ابتدا وارد برنامه کنید. میتوانید در پایان هر هفته بخشی از زمان خود را به مرور مباحث همان هفته اختصاص دهید. همچنین خلاصهنویسی کوتاه، علامتگذاری نکات مهم و ثبت تستهای اشتباه میتواند سرعت مرورهای آینده را بسیار بیشتر کند. برای یک فرد شاغل یا دانشجو، خلاصههای شخصی در ماههای آخر ارزش زیادی خواهند داشت؛ زیرا دیگر مجبور نیست تمام کتاب را دوباره مطالعه کند.
با موبایل و شبکههای اجتماعی مرزبندی کنید
گاهی مشکل اصلی کمبود زمان نیست؛ بلکه هدر رفتن زمان است. ممکن است فردی روزانه دو تا سه ساعت را بدون اینکه متوجه شود در شبکههای اجتماعی سپری کند. لازم نیست کاملاً موبایل را کنار بگذارید، اما در ساعت مطالعه بهتر است اعلانها را غیرفعال کنید و گوشی را از دسترس مستقیم خود دور نگه دارید. حتی وقفههای کوتاه برای بررسی پیامها میتوانند تمرکز شما را مختل کنند و بازگشت به حالت مطالعه عمیق را دشوار سازند. اگر زمان محدودی دارید، هر ساعت مطالعه شما ارزش بیشتری پیدا میکند.
خواب را قربانی کنکور نکنید
بعضی داوطلبان شاغل برای افزایش ساعت مطالعه از زمان خواب خود کم میکنند. این روش ممکن است در چند روز اول جواب بدهد، اما در بلندمدت معمولاً باعث کاهش تمرکز، خستگی ذهنی و افت کیفیت یادگیری میشود. کنکور یک مسیر چندماهه است و شما باید انرژی خود را مدیریت کنید. مطالعه چهار ساعت با تمرکز و خواب کافی، معمولاً بسیار بهتر از مطالعه شش ساعت با ذهن خسته است. بنابراین هنگام برنامهریزی، خواب را بهعنوان یک بخش ثابت و ضروری در نظر بگیرید.
خودتان را با داوطلبان تماموقت مقایسه نکنید
یکی از مخربترین رفتارها در دوران کنکور، مقایسه ساعت مطالعه با دیگران است. ممکن است در شبکههای اجتماعی ببینید فردی روزانه ۱۰ یا ۱۲ ساعت مطالعه میکند و تصور کنید از رقابت عقب افتادهاید. اما شما شرایط واقعی مطالعه آن فرد، کیفیت یادگیری او و سطح علمیاش را نمیدانید. تنها مقایسه مفید، مقایسه عملکرد امروز شما با چند هفته قبل است.
آیا تستهای بیشتری را درست پاسخ میدهید؟
آیا سرعت مطالعه شما بهتر شده است؟
آیا مباحث بیشتری را مرور کردهاید؟
آیا نقاط ضعف خود را بهتر میشناسید؟
یک نمونه برنامه برای داوطلب شاغل کنکور ارشد
فرض کنیم فردی از ساعت ۸ صبح تا ۱۷ سر کار است. یک برنامه قابل اجرا میتواند به این شکل باشد:
- صبح قبل از رفتن به محل کار: ۶۰ تا ۹۰ دقیقه مطالعه یک درس مهم
- زمان رفتوآمد: مرور لغات یا خلاصهها
- بعد از بازگشت و کمی استراحت: حدود دو ساعت مطالعه و تست
- آخر شب: ۲۰ تا ۳۰ دقیقه مرور مطالب همان روز
در مجموع ممکن است این فرد روزانه حدود سه تا چهار ساعت مطالعه مفید داشته باشد. اگر این روند در طول چند ماه ادامه پیدا کند، نتیجه بسیار متفاوتی نسبت به مطالعه نامنظم خواهد داشت.
نمونه برنامه برای دانشجوی کنکوری
دانشجویان معمولاً زمانهای پراکنده بیشتری در طول روز دارند. برای مثال:
- صبح قبل از دانشگاه: یک ساعت مطالعه
- فاصله بین کلاسها: مرور یا تست کوتاه
- بعد از دانشگاه: دو تا سه ساعت مطالعه اصلی
- روزهایی که کلاس کمتری دارند: افزایش زمان تست و مرور
در دوران امتحانات دانشگاه نیز میتوان حجم کنکور را موقتاً کاهش داد، اما بهتر است مطالعه کاملاً متوقف نشود. حتی یک مرور کوتاه روزانه باعث میشود بعد از پایان امتحانات بازگشت به برنامه کنکور راحتتر باشد.
مهمترین اشتباهات داوطلبان شاغل و دانشجو
اگر در کنار کار یا دانشگاه برای کنکور کارشناسی ارشد درس میخوانید، بهتر است مراقب چند اشتباه رایج باشید: برنامهریزی بر اساس ساعت مطالعه دیگران، انتخاب منابع زیاد، حذف تست از برنامه، مطالعه بدون مرور، جبران افراطی عقبماندگیها، کم کردن بیش از حد خواب، مقایسه دائمی خود با رقبا و رها کردن مطالعه پس از چند روز شلوغ. ممکن است بعضی هفتهها کمتر از برنامه پیش بروید. این اتفاق به معنای شکست نیست. مهمترین مهارت شما باید برگشت سریع به مسیر باشد.
دانشجو بودن یا داشتن شغل میتواند مسیر آمادگی برای کنکور ارشد را سختتر کند، اما به هیچ عنوان به معنای از بین رفتن شانس قبولی نیست. اگر زمان محدودی دارید، باید هوشمندانهتر از آن استفاده کنید. منابع خود را محدود کنید، مباحث مهم را در اولویت قرار دهید، تستزنی و مرور را از ابتدا در برنامه بگذارید و به جای برنامههای ایدهآل، برنامهای طراحی کنید که با شرایط واقعی زندگی شما هماهنگ باشد. شاید نتوانید هر روز هشت ساعت مطالعه کنید؛ اما سه ساعت مطالعه منظم در طول چند ماه میتواند بسیار مؤثرتر از ساعتهای طولانی و پراکنده باشد. مسیر کنکور بیشتر از آنکه به چند روز مطالعه سنگین وابسته باشد، به تداوم، انتخاب درست و مدیریت زمان نیاز دارد.
اگر شاغل یا دانشجو هستید، منتظر زمانی نباشید که تمام مسئولیتهای زندگی کنار بروند و شرایط کاملاً ایدهآل شود. احتمالاً چنین زمانی هیچوقت فرا نمیرسد. از زمانی که همین امروز در اختیار دارید شروع کنید، برنامه خود را بر اساس شرایط واقعیتان بسازید و قدمبهقدم جلو بروید.
سخن پایانی
در نهایت، موفقیت در کنکور ارشد برای یک دانشجو یا فرد شاغل بیشتر از اینکه به داشتن زمان زیاد وابسته باشد، به استفاده درست از همان زمان محدودی بستگی دارد که در اختیار دارید. اگر برنامهریزی واقعبینانه، مطالعه مستمر و مرور هدفمند را جدی بگیرید، حتی با چند ساعت مطالعه روزانه هم میتوانید قدمبهقدم به هدفتان نزدیک شوید. مهم این است که منتظر شرایط ایدهآل نمانید؛ از همین امروز با زمان و امکاناتی که دارید شروع کنید.